Ажилчдыг сэдэлжүүлнэ гэдэг нь лууван ба саваа модны тухайд бус юм

Liza Lai

Зохиолч: Liza Lai

Ажилчдыг сэдэлжүүлэх нь онолын хувьд л амар гэдэг. Үнэхээр ч сэдэлжүүлэлтийн тухай ойлголт нь энгийн мэт боловч бодит амьдрал дээр ажилчдыг сэдэлжүүлэх нь  адармаатай асуудал байдаг. Манлайлагчийн хувьд багийнхаа гишүүн тус бүрийг юугаар сэдэлжүүлж болохыг ойлгож тэр болгоныг зөв хэрэгжүүлэх хэрэгтэй болдог. Ялангуяа тархай байршилтай, ажлын ачаалал ихтэй, том хамт олныг удирдаж байгаа удирдагчийн хувьд энэ нь улам хүндрэлтэй болж ирдэг.

Дээрээс нь ажилчдыг сэдэлжүүлэх зорилгоор манлайлагчдийн үүрэг даалгаврыг дагаж мөрдсөн нэгийг луувангаар шагнаж, харин биелүүлээгүй нэгийг нь саваа модоор саваадаж байхыг буюу лууван ба саваа мод” (carrots or sticks) гэх уламжлалт арга барилыг ашиглахыг хөхүүлэн дэмжинэ. Ингээд өгсөн үүрэг даалгаварыг биелүүлэхийг ажилчдаас шаардах нь манлайлагчийн гол үүрэг нь болж хувирахаар цорын ганц сэдэлтэй нэг нь манлайлагч өөрөө болж хувирдаг.

Тэгвэл яагаад шинэ арга барилыг авч үзэж болохгүй гэж? Ажилчдыг сэдэлжүүлэхдээ уламжлалт лууван ба саваа модны арга барилаас зайлсхийх шинэлэг ойлголтыг санал болгож байна: Миний санал болгож буй шинэ сэдэв нь сэдэлжүүлэлтийн гол ойлголтыг агуулж байгаа бол түүний дагуу сэдэлжүүлэлт нь ажилчид үүрэг даалгаврыг сайн хийх тухайд биш харин хийсэн ажлынхаа талаар ажилчид нь өндөр сэтгэгдэлтэй байх тухайд юм. Хийсэн ажлынхаа талаар ажилчид хэр өндөр сэтгэгдэлтэй байна тэр хирээр ажилчдын сэдэлжилт нь удаан хугацаанд үргэлжилдэг байна. Лууван ба саваа мод гэх ажилчдыг сэдэлжүүлэх уламжлалт аргаас татгалзснаар ажлыг илүү ухаалгаар хийх шинэ арга барилд шилжин орох боломжтой юм. Үүнд:

Ажилчдын хувьд тэдний хийж буй ажил нь зүгээр нэг санхүүгийн гүйцэтгэлээс хэн нэгэний хувьд илүү ач холбогдолтой болон чухал гэдгийг ойлгохоос илүү хүчтэй сэдэлжүүлэлт байхгүй юм. Ажилчдыг сэдэлжүүлэх зорилгоор тэд нараар хийлгүүлэх гэж байгаа ажил болон түүний агуулгын талаар тэд нарт тайлбарлан хуваалцах хэрэгтэй. Бид багийн хувьд, байгууллагын хувьд юу хийж байгаа яагаад хийх болсон, энэ нь хэнд ба ямар ашигтай болох зэргийг тайлбарлах хэрэгтэй юм. Хэрэв амжилттай болох юм бол энэ нь багийн болон ажилчид тус бүрийн хувьд чухал ач холбогдолтой. Энэ ажлыг хийхэд хүн тус бүрийн оролцоо ямар байх гэх мэт. Хийж буй ажил нь ач холбогдолтой чухал байхын хирээр ажилчид илүү сэдэлтэй болж ирдэг.

Ахиц гаргах зорилгоор саад тотгорыг урьдчилан таамаглах. Ямар нэгэн томхон үүрэг даалгаварыг багийн гишүүдэд өгөхөд тэд  тухайн ажил үүргийг амжилттай хэрэгжүүлэхийг эрмэлзэх явцад саад бэрхшээлтэй тулгарах нь гарцаагүй. Бэрхшээл нь сэдэлжүүлэлтэд бодитой нөлөөлдөг болохыг хүлээн зөвшөөрөх хэрэгтэй. Иймд бэрхшээл, саад тотгорыг таниж, тэдгээрийг урьдчилан шийдвэрлэж байх нь чухал. Ажилчдын өдөр тутмын ажлыг юу хүнд хэцүү болгодог вэ? Тэр ачааллыг хэрхэн хөнгөвчилөх вэ? Ямар бэрхшээл илэрч ирэх вэ? Тэдгээрийг хэрхэн шийдвэрлэх вэ? Бэрхшээлийг урьдчилан харж, ажлыг амжилттай болгохын тулд хэрхэн оролцоотой хэвээр үлдэх вэ? Ахиц гаргах явцад шаардлагагүй тасалдал үүсэхгүй мөн ач холбогдолгүй ачаалал үүсэхгүй бол ажилчид сэдэлтэй хэвээр байдаг.

Оруулсан хувь нэмрийг үнэлэх, талархлыг илэрхийлэх. Хэдийгээр лууван ба савааны аргаар ажилчдын сэтгэл ханамжтай байдалд нөлөөлөх гэж оролдмоор санагдсан ч энэ нь тогтвортой сэдэлжүүлэхэд хангалтгүй байдаг. Ажилчдынхаа оруулсан хувь нэмрийг хүлээн зөвшөөрч, манлайлагчийн зүгээс оруулсан хувь нэмрийг нь сайшаахыг хэвшил болгох нь ажилчдыг үнэлж байна гэсэн мэдрэмж тэдгээрт төрүүлдэг тул ажилчдыг сэдэлжүүлэхэд хавь илүү хүчтэй нөлөөтэй байдаг. Ажилчдын хамаг чадлаараа зүтгэснийг үнэлж, эдгээрийг мэдэгдэж байх нь ямар хүчтэй болохыг манлайлагчид дутуу үнэлдэг. Ямар ахиц гарсан? Тооцоолоогүй буюу аль эсвэл ямар онцгой үр дүнд хүрсэн? Ажил үүргийг хийж дуусгах хугацаанд нь багтааж дуусгахын тулд аль эсвэл хамт ажиллагсаддаа туслахын тулд үүрэгт ажлаас гадна юу хийсэн? Асуудалтай хэрэглэгчдийн асуудлыг шийдвэрлэхэд ямар дэмжлэг үзүүлсэн эсвэл ямар оносон үйлчилгээ үзүүлсэн? Хэн өөрийн чинь эрхэмлэдэг үнэт зүйлсийн дагуу ажлыг хийж, ингэснээр бусдад үлгэр жишээ болж, бусдаар хүлээн зөвшөөрөгдөхөд нэмэр болсон? Ажилчид тэдгээрийн оруулсан хувь нэмрийг хүлээн зөвшөөрч үнэлж байна гэдгийг мэдэрсэн цагт тэд сэдэлтэй болдог.

Өөрийгөө сэдэлтэй байгааг шалгаж үнэлэх. Хэрэв та дээр дурьдсан бүхнийг хийж хэрэгжүүлсэн ч бусдыг сэдэлжүүлэх нь төвөгтэй хэвээр байвал яах вэ? Тэгвэл та өөрийгөө ямар сэдэлтэй байгааг хянан үзэх хэрэгтэй. Ажилчид манлайлагчийнхаа ажилдаа чин сэтгэлээсээ ханддаг эсэхт мэдрэмтгий байдаг. Хэрэв манлайлагч нь хийж буй ажилдаа бүрэн дүүрэн оролцож компани, багийнхаа талаар эсвэл хийж байгаа ажлынхаа талаар сэтгэл дундуур байвал, ийм манлайлагч бусдыг байлдан дагуулж сэдэлжүүлэх нь юу л бол.  Ажил үүргийнхээ аль хэсгийг хийхэд дуртай байдаг вэ? Багаа манлайлахад юу нь бахархалтай санагддаг вэ? Та болон танай баг байгууллагынхаа дотоод болон гаднах орчинд ямар нөлөөтэй байж чадах вэ? Та өөрийнхөө эрч хүчийг болон урмыг нэмэгдүүлэхийн тулд та хэрхэн дасан зохицож чадах вэ? Манлайлагч нь сэдэлтэй байсан цагт л ажилчид урам зоригтой, идэвхитэй байдаг.

Товчхондоо бол ажилчдыг сэдэлжүүлэх хуучирсан арга барилд бүү найд. Ажилчидтайгаа тэдгээрийн өдөр тутам хийж буй ажлын талаар өдөр болгон ярилцаж бай. Ажилчдынхаа асуудлыг олж тогтоох, тэдгээрийг шийдвэрлэхийн тулд тогтмол шамдаж бай. Ажилчдын оруулсан хувь нэмрийг тогтмол үнэлж, онцгой утга төгөлдөр байдлаар хүлээн зөвшөөрч бай. Өөрийнхөө сэдлийг ажилчидтайгаа уялдуулах зорилгоор чөлөөтэй хуваалцаж бай. Иймээс лууван ба саваа модны аргачлалыг орхиж харин оронд нь ажилчидтайгаа утга бүхий ярилцлага хийж бай. Ингэсэн цагт л өнөөдөр сэдэлтэй багийг удирдах аянд гарах болно.